İň gowy öndürijilik hilesi ýok diýmekdir
Bir zady etmezlik hemişe ony etmekden çalt bolýar. Bu pikir maňa kompýuter programmirleme baradaky köne sözleri ýada salýar: “Ýatda saklaň, hiç bir kod, kod ýazmazlykdan çalt däldir.” Şol bir pikir durmuşymyzyň beýleki taraplaryna hem degişlidir. Mysal üçin, hiç bir duşuşyk bolmadyk duşuşykdan çalt däldir. Bu, hiç haçan duşuşyklara gatnaşmaly dälsiňiz diýmek däl, ýöne hakykat şu: biz köplenç islemedik zatlarymyza-da “hawa” diýýäris. Ähli duşuşyklaryň geregi ýok. Köp ýazylan kodlaram pozulyp bilner. Adamlar sizden bir zat soranda, siz “Bolýar” diýip jogap berýärsiňiz. Üç gün geçýär we siz edilýän işleriň sanawyndan agras ýagdaýda bolýarsyňyz. Biz özümiziň jogapkärçiliklerimizden nägile bolýarys, emma olary ýerine ýetirmäge özümiz razy bolupdyk. Şonuň üçin özüňize sorag beriň: bu zatlar hakykatdanam zerurmy? Käbir zatlaryň zerur däldigini görersiňiz we ýönekeý bir “ýok” islendik netijeli adamyň ýerine ýetirjek işinden has peýdaly bolar. Emma “ýok” diýmegiň peýdasy şeýle aç-açan bolsa, onda näme üçin biz köplenç “hawa” diýýäris?
Näme Üçin Biz “Hawa” Diýýäris?
Biz köp haýyşlara hakykatdanam islänimiz üçin däl-de, gödek, ulumsy ýa-da kömekçi däl ýaly görünmezlik üçin razy bolýarys. Köplenç, ýakyn wagtda ýene ýüzbe-ýüz boljak adama “ýok” diýmegiňiz gerek bolýar – işdeşleriňiz, ýoldaşyňyz, maşgalaňyz, dostlaryňyz.
Bu adamlara “ýok” diýmek kyn bolýar, sebäbi biz olary halaýarys we olara goldaw bermek isleýäris. (Mundan başga-da, köplenç bizem olaryň kömegine mätäç bolýarys.) Başgalar bilen hyzmatdaşlyk etmek durmuşymyzyň möhüm bölegidir. Gatnaşygyň bozulmagy baradaky pikir wagt we energiýa çykdajysyndan has agyr görünýär.
Şonuň üçin, mylakatly bolmak peýdaly bolýar. Elinizden gelen kömegi ediň we “ýok” diýeniňizde açyk, ýumşak we ýürekden gürläň.
Ýöne sosial ýagdaýlary göz öňünde tutanymyzdan soňam, köpümiz “hawa” bilen “ýogyň” arasynda bolan deňagramlylygy dogry saklap bilemzok. Netijede, biz özümiz we töweregimiz üçin hakykatdanam möhüm bolmadyk zatlara köp wagt sarp edýäris.
Belki mesele “hawa” bilen “ýok” sözüniň many taýdan nähili düşünýändigimizdedir.
“Hawa” Bilen “Ýogyň” Arasyndaky Tapawut
“Hawa” bilen “ýok” sözleri köplenç biri-birine garşy ulanylýar we olar deň derejeli ýaly görünýär. Aslynda bolsa olar diňe manysy boýunça garşy däl, eýsem jogapkärçilik derejesi boýunça-da tapawutly.
“Ýok” diýeniňizde diňe bir zada garşy çykýarsyňyz. “Hawa” diýeniňizde bolsa galan ähli mümkinçiliklere “ýok” diýýärsiňiz.
Ykdysadyýetçi Tim Harford şeýleräk aýdýar: “Her gezek bir haýyşa ‘hawa’ diýeniňizde, şol wagt bilen ýerine ýetirip biljek beýleki ähli zatlara-da ‘ýok’ diýýärsiňiz.”
Beýleki sözler bilen aýdanymyzda:
- “Ýok” diýmek geljekdäki wagtyňyzy tygşytlaýar.
- “Hawa” diýmek geljekdäki wagtyňyzy alýar.
- “Ýok” – wagt karzy däl-de, wagt kapitalydyr. “Hawa” – wagt karzy, siz ony bir gün tölemeli bolarsyňyz.
- “Ýok” – bir karar. “Hawa” – bir jogapkärçilik.
“Ýogyň” Roly
Köp adamlar “ýok” diýmegi diňe güýçli ýa-da baý adamlaryň mümkinçiligi hasaplaýarlar. Dogrudyr, mümkinçiliklerden ýüz öwürmek puluňyz we ygtyýaryňyz bar bolsa aňsat bolýar. Ýöne “ýok” diýmek diňe üstünlik gazananlara degişli däl, ol siziň üstünlik gazanmagyňyza hem kömek edýän strategiýadyr.
“Ýok” diýmek islendik tapgyrda öwrenilmeli möhüm endikdir, sebäbi ol siziň durmuşdaky iň gymmatly serişdäňizi – wagtyňyzy gorap saklaýar. Maýa goýujy Pedro Sorrentino şeýle diýýär: “Eger wagtyňyzy goramasanyňyz, adamlar ony sizden ogurlarar.”
Siz maksatlaryňyza eltip barmaýan zatlara “ýok” diýmelisiňiz. Ünsüňizi sowýan zatlara-da “ýok” diýmelisiňiz. Bir okyjynyň aýdyşy ýaly: “Eger ‘ýok’ diýmegiňizi giňişleýin düşünseňiz, ol diňe bir önümli bolmak däl, eýsem ähli zatlara üns bermän, esasy zatlara ünsi jemlemek diýmekdir.”
Steve Jobs bu pikiri ajaýyp beýanynda aýtdy:
“Adamlar pikir edýärler, üns bermek diýmek – bir zada ‘hawa’ diýmekdir. Ýöne hakykatda ol müňlerçe gowy pikire ‘ýok’ diýmekdir. Siz seresaply saýlamaly.”
Bu ýerde deňagramlylyk zerur: “Ýok” diýmek hiç haçan gyzykly ýa-da täzelikçi zatlary etmersiňiz diýmek däl. Ýöne bu diňe iň möhüm zatlara “hawa” diýmegiňizi aňladýar.
“Ýogyňyzy” Ýokarlandyryň
Wagt geçdigiçe we üstünlik gazananyňyzda, strategiýaňyz hem üýtgemeli.
Başda diňe ünsüňizi sowýan zatlara “ýok” diýýärsiňiz we galan zatlary synap görýärsiňiz. Soňra bolsa üstünlik gazananyňyzda öň gowy hasaplanan mümkinçiliklere-de “ýok” diýmelisiňiz, sebäbi wagtyňyzy iň gowy mümkinçiliklere saklamaly bolýarsyňyz.
Beýleki söz bilen aýdanymyzda: siz “ýok” diýmegiň derejesini ýokarlandyrmaly.
“Ýoyňyzy ýokarlandyrmak” – hiç haçan “hawa” diýmezlik däl. Bu diňe “ýok” diýmegi adaty ýagdaý edip, diňe hakykatdanam laýyk bolsa “hawa” diýmekdir. Maýa goýujy Brent Beshore şeýle diýýär:
"‘Ýok’ diýmek güýçlidir, sebäbi ol size ‘hawa’ diýmek mümkinçiligini saklap berýär.”
Ilki ünsüňizi sowýan zatlara “ýok” diýmegi öwreniň, soňra bolsa diňe iň ýokary gymmatly mümkinçilikler üçin ýer goýuň.
Nähili “Ýok” Diýmeli?
Köpümiz çalt “hawa” diýýäris we gijä galyp “ýok” diýýäris. Siz haýsy tarapda?
Eger “ýok” diýmek size kyn bolsa, britan ykdysadyýetçisi Tim Harfordyň bu usuly size kömek eder:
“Özüňizden soraň: ‘Eger men muny şu gün etmeli bolsadym, razy bolarmydym?’”
Eger bu mümkinçilik sizi şu wagt edýän işiňizi taşlap etmäge mejbur etjek derejede täsirli bolsa, onda “hawa”.
