Adalat näme?

Adalat diňe bir kanunyň ýerine ýetirilmegi däl, eýsem, jemgyýetde deňlik we ynsanperwerlik ýörelgeleriniň durmuşa geçirilmegidir. Ol ýerde güýçli gowşaga, baý garyba, uly kiçä hormat bilen garamaly. Adalatly jemgyýetde her kim öz zähmetiniň miwesini görýär, hiç kim öz hukuklaryndan mahrum edilmeýär.

Adalat bolmasa jemgyýetde tertip-düzgün hem bolmaz. Adalatsyzlyk halkyň ynamyny ýitirýär, ynsanlaryň arasyndaky ynanyşygy bozýar. Şonuň üçin adalat – jemgyýetiň berk sütüni, ösüşiň we agzybirligiň açarydyr.

Her bir adam özüniň gündelik durmuşynda adalatly bolmaga çalyşmaly. Kiçijik ýagdaýlarda-da – dostlaryň arasynda, maşgalada ýa-da iş ýerinde – hakykaty öňe tutup, hiç kimiň hakyny iýmezlik adalatlylygyň alamatydyr.

Adalat – diňe bir kanunlaryň ýa-da hökümetiň borjy däl. Ol her birimiziň ýüregimizde ýaşamaly we gündelik durmuşymyzda görkezmeli esasy gymmatlygymyzdyr. Adalat bar ýerinde ynsanperwerlik, ösüş we agzybirlik hökmany höküm sürýär.

Adalat düşünjesi gadymy filosoflaryň hem üns merkezinde bolupdyr.

Platon adalatyň manysyny “her bir zady öz ornunda goýmak, her bir adama öz işini bermek” diýip düşündiripdir.

Aristotel bolsa adalaty iki görnüşde beýan edipdir: paýlaýjy adalat (her kime hak eden paýyny bermek) we deňleyji adalat (adamlar arasynda deňlik saklamak)

Şonuň ýaly-da, Plutarkhosuň “Theseusyň gämisi” baradaky paradoksy hem adalat we üýtgewsizlik baradaky çuňňur pikirlenmelere ýol açypdyr.

Adalat düşünjesi diňe pelsepede däl, döwlet dolandyryşynda hem esasy orny eýeläpdir.

Gündogar ýurtlarynda hökümdarlardan iň uly talaplaryň biri adalatly bolmak hasaplanypdyr. Türkmen halk döredijiliginde-de “Adalatly patyşa” baradaky rowaýatlar giňden duş gelýär.

Ýewropada Magna Carta (1215) ýaly taryhy resminamalar adalatyň jemgyýetdäki ornuny güýçlendiripdir.

Adalat jemgyýetde diňe bir hukuk sistemasynyň binýady bolman, eýsem, ynsanlaryň arasynda ynamy saklaýan güýji hem bolup hyzmat edýär. Adalatly jemgyýetde:

• her bir adam öz hak-hukugyny goraýar;
• garyp bilen baýyň arasynda deňlik döredilýär;
• halk bilen döwlet arasynda ynam güýçlenýär.

Adalat diňe hökümetiň ýa-da kanunyň işi däl. Her bir adam öz durmuşynda adalatly bolmaly. Maşgala gatnaşyklarynda, iş ýerinde, dostlukda – kiçijik ýagdaýlarda-da dogrulygy öňe tutmak jemgyýetiň umumy adalatlylygyny güýçlendirýär.

Adalat – beýik ruhy gymmatlyk. Ol ýok ýerinde güýçliniň hukugy hökmürowan bolýar, adamlar arasyndaky ynam ýitýär. Adalat bar ýerinde bolsa, jemgyýetde parahatçylyk, agzybirlik we ösüş hökmany höküm sürýär. Şonuň üçin her birimiz adalaty diňe talap etmän, özümizden başlamaly.