Mamontlary yzyna getirmek howanyň üýtgemeginiň öňüni almaga kömek edip bilermi?

Howanyň üýtgemegi biziň döwrümiziň iň möhüm kynçylyklaryndan biri bolup durýar we alymlar onuň täsirlerine garşy göreşmek üçin has innowasiýa çözgütleri gözleýärler. Iň ägirt niýetli teklipler arasynda hem mamontlary täzeden direltmek bar—bu pikir ylmy fantastika ýaly eşidilýär, ýöne çalt wagta ylmy hakykata öwrülip barýar.

Gynansagam, mamontlar ençeme ýyllar öň ýitip gitdiler. Emma Harvard-ly genetikleriň üstünde işleýän toparyň, sintezlenen mamont DNK-nyň kiçi düzümini öz içine alýan janly pil öýjüklerini klonlamak arkaly mamontlary täzeden janlandyrmaga umyt baglaýarlar. Şeýle mamont ýaly jandarlary Arktikanyň tundra gurşawyna gaýtadan ornaşdyrmak, parnik gazlarynyň ýerden çykmagyny togtatmaga we howanyň üýtgemegi sebäpli temperaturanyň ýokarlanmagy bilen geljekdäki zyňyndylary azaltmaga kömek edip biljekdigini öňe sürýärler. Bu pikir gaty hyýaly bolup görünse-de, alymlar 20 ýyldan gowrak wagt bäri şuňa meňzeş bir zady synagdan geçirýärler.

Arktik tundra - bu Ýeriň iň özboluşly we aşa biom görnüşleriniň biri bolup, kyn howa şertleri, özboluşly ekosistem we global howa düzgünleşdirmegindäki möhüm roly bilen häsiýetlendirilýär. Planetamyzyň iň demirgazyk sebitlerin ýerleşen bu giň doňan landşaft Alaska, demirgazyk Kanadany, Grenlandiýany, demirgazyk Skandinawiýany we demirgazyk Russiýany öz içine alýan takmynan 5.5 million kwadrat kilometr meýdany öz içine alýar.

Arktika topraklary Pleistosen döwründen bäri doňan permafrost diýlip atlandyrylýan ýerler bilen örtülendir. “Permafrost” öli ösümlik ömründen aşa sowuk temperatura bilen gulplanan köp mukdarda uglerody(carbon) öz içine alýar. Bu doňan topraklarda, atmosferadaky uglerodlardan(carbon) iki esse köp uglerod bardygy çaklanýar. Eger-de bu topraklardaky uglerodlar(carbonlar) atmosfera goşulsa, global temperaturany häzirki ýagdaýyndan hem erbet derejä getirer diýp çaklanýar. 

Mamontlar ýaly jandarlary ýokardaky ýagdaýalara eýe bolan ýerlere täzeden getirmek, ekosistemany täzeden dikeldip bolar diýp çaklanýar. Sebäbi mamontlar ýaly uly haýwanlar otlary çeýnäp, agaçlary ýykyp we iýen zatlaryny ders hökmünde çykaryp, otlak we minerallara baý agaçsyz bir sähra döretmäge ukyplary bardyr.