404 NOT FOUND
"404 Not Found" kodunyň gelip çykyşy hakynda iki sany uly hekaýa
bar: biri hemmeleriň aýdýan rowayaty, beýlekisi bolsa hakyky tehniki
sebäbi.
Ine, olaryň ikisi hem:
1. Meşhur Rowayat: "404-nji
Otag"
Internet dünýäsinde iň köp ýaýran hekaýa CERN (European Organization for
Nuclear Research) barlag merkezi bilen baglanşyklydyr.
Rowayata görä, 1990-njy ýyllaryň başynda World Wide Web-iň (WWW)
esaslandyryjysy Tim Berners-Lee we onuň kömekçisi Robert Kailliau
CERN-de işläpdirler. Maglumatlar binanyň 4-nji gatyndaky 404-nji otagda
ýerleşýän uly serwerde saklanýan eken.
Haçan-da kimdir biri bir faýly tapmasa, olara: "404-nji otaga gidiň
we maglumatyňyz barmy-ýokmy barlap görüň" diýer ekenler. Faýl
tapylmasa, "404: Not Found" diýen jogap beriler eken.
Hakykat: Bu örän gyzykly hekaýa bolsa-da, Robert Kailliau soňra beren
interwýularynda munuň mifdigini tassyklady. CERN-de şeýle belgili otag
hem, beýle bir düzgün hem bolmandyr.
2. Hakyky Tehniki Sebäp: Logiki
Gurluş
Aslynda, 404 kody 1992-nji ýylda W3C (World Wide Web Consortium) tarapyndan
ylalaşylan standart sanlaryň biridir. Bu sanlar serwer bilen brauzer arasyndaky
gysga "dil" ýaly işleýär.
Sanlar şeýle logiki tertipde saýlanypdyr:
- Birinji san (4): Ýalňyşlygyň ulanyjy
(client) tarapyndadygyny aňladýar. Ýagny, siz ýalňyş salgy ýazdyňyz ýa-da
öň bar bolan sahypany soradyňyz. (Meselem, 5-lik bilen başlaýan kodlar
serweriň özündäki näsazlygy aňladýar).
- Ortadaky san (0): Bu ýalňyşlygyň
kategoriýasyny (sintaksis ýa-da umumy protokol ýalňyşlygy) aňladýar.
- Soňky san (4): Spesifik ýalňyşlygyň öz
belgisi. Bu tertipde "4" sany "Tapylmady" (Not
Found) diýen manyny aňlatmak üçin bellenildi.
Näme üçin edil 404?
Tehniki taýdan seredilende, bu sanlar diňe bir sanawdyr. Meselem:
- 401: Rugsat berilmedik (Unauthorized).
- 403: Gadagan edilen (Forbidden).
- 404: Tapylmady (Not Found).
Gysgaça aýdylanda: "404" kody mifik bir
otagyň belgisi däl-de, programmaçylaryň internet aragatnaşygyny tertibe salmak
üçin oýlap tapan "gysga dilidir". Emma CERN rowayaty şonça owadan welin,
adamlar hakykatdan hem şol sanly otagyň bardygyna ynanmagy dowam edýärler.
Internediň iň meşhur we gorkuly sanlarynyň biri bolan "404 Not
Found" hakynda dürli rowaýaty hekaýalar bar. Emma munuň asyl gelip
çykyşy hem-de internet dünýäsinde ýaýran "mif" (rowayat) görnüşi gaty
gyzykly.
3. 404-e häzirki zaman garaýşy
Häzirki wagtda köp web saýtlar "404" sahypasyny gorkunç däl-de,
eýsem degişmeli ýa-da döredijilikli görnüşde ulanýarlar.
- Dizayn: "Bagyşlaň, bu sahypa
kosmosa uçan bolmaly!" ýaly ýazgylar bilen ulanyjynyň göwnüni
awlamaga çalşylýar.
- Psihologiýa: Bu san internetde
"ýitmek" ýa-da "elýetersizlik" simwolyna öwrüldi.
Netije: "404 Not Found" diňe bir tehniki ýalňyşlyk däl, eýsem sanly
dünýäniň iň uly syrlarynyň we degişmeleriniň biridir. Ol bize tehnologiýanyň
hem käte "bilmeýän" zatlarynyň bardygyny ýatladýar.
404 ýalňyşlygy barada gysgaça bir degişmeler
1. Eger "404" adam
bolsady (Gysgaça degişme)
Ulanyjy: Google-a girýär we sahypany açýar.
Brauzer: (Serwere gygyrýar) "Eý, serwer! Maňa şu 'taze-aylyklar.html' faýlyny
tapyp ber!"
Serwer: (Gözleýär, tapmaýar, kellesini sypaýar) "Walla, inim... Men bütin
arhiwi dörüp çykdym, ýöne beýle zat ýok bizde."
Brauzer: "O nähili ýok? Ulanyjy garaşyp dur ahyry!"
Serwer: "Oňa aýdyber: 404. Ýagny, ýa salgyňy ýalňyş ýazdyň, ýa-da ol
sahypa eýýäm pensiýa çykdy. Men däl, günä özünde!"
2. Döredijilikli "404"
Sahypasy (Tekst Dizaýny)
Siz öz saýtyňyzda şeýle bir sahypa goýup bilersiňiz. Bu ulanyjynyň gaharyny
getirmän, tersine ýylgyrdar:
Upps! Ýoluňyzdan azaşdyňyz öýdýän...
